پیاوێک کە ئاهەنگی شکست دەگێڕێت

ئەمڕۆ کە کەشوهەوای هەستیاری ڕۆژانی یەکەم هێور بووەتەوە و تەپوتۆزی دەستدرێژیی ئەمریکی- زایۆنی تا ڕادەیەک نیشتۆتەوە، دەتوانین بە هێمنیی زیاترەوە بپرسین: ئایا بەڕاستی دۆناڵد ترامپ لەم شەڕەدا سەرکەوتنی بەدەستهێنا، یان تەنیا هەوڵی ئەوە دەدات شکست وەک سەرکەوتن بخاتەڕوو؟
هەر لە سەرەتای جەنگەوە، ئەدەبیاتی فەرمی و میدیایی واشنتۆن لە دەوری یەک تەوەردا دەسووڕایەوە: “دەبێت ئێران تەسلیم بێت”.

ترامپ و هاوکارە نزیکەکانی چەندین جار باسیان لە گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە هەڵسوکەوتی کۆماری ئیسلامیدا دەکرد و تەنانەت لە هەندێک کاتدا زمانی "تەسلیمبوونی بێ مەرج"، "ڕووخانی نزیکەی نیزام" و "گۆڕانکاری لە هاوکێشە ناوخۆییەکانی ئێران"یان بەکارهێنا. لە هەمان کاتدا ناردنی هاوکاریی سەربازیی بەرفراوان بۆ ئیسرائیل، پشتیوانیکردنی ئاشکرای ئۆپەراسیۆنە هێرشبەرەکان و پەیامی ئاشکرا سەبارەت بە پشتیوانیکردن لە نائارامییەکانی ناوخۆ، هەموویان خزمەت بە هەمان وێنەیان دەکرد: ئێران لە لێواری داڕماندایە و تەنها پێویستی بە چاوەڕوانی چەند هەفتەیەکی دیکە هەیە.
بەڵام سیاسەتی دەرەوە بە ئاواتخوازی بەڕێوە ناچێت. واقیعی سەر زەوی ڕێگایەکی جیاوازی گرتەبەر. نە سیستەمی سیاسی ئێران داڕما و نە تەسلیمبوونێکی بێ مەرج ڕوویدا و نە ئەو گۆڕانکارییە ستراتیژییەی واشنتۆن خوازیاری بوو، بەدیهات. تەنانەت لە لوتکەی گوشارەکانیشدا، پێکهاتەی سیاسی و ئەمنی ئێران وەک خۆی مایەوە و توانی هاوکێشەی شەڕەکە بە شێوەیەک بگۆڕێت کە لایەنی بەرامبەر ناچار بوو ئاگربەست قبووڵ بکات و دواتر بەرەو ڕێککەوتنێک هەنگاو بنێت بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕەکە.
لێرەدایە کە گێڕانەوەی ترامپ تووشی قەیران دەبێت. ئەگەر ئامانج تەسلیمبوونی تەواوەتی ئێران بوو، کەواتە بۆچی ئێستا باس لە ڕێککەوتن و کۆتاییهێنان بە شەڕ دەکرێت؟ ئەگەر بڕیار بوو هاوسەنگی هێزی ناوچەیی بە قازانجی ئەمریکا و ئیسرائیل بگۆڕێت، کەواتە بۆچی ئێران دوای چل ڕۆژ لە شەڕ هێشتا وەک یاریزانێکی چالاک و چارەنووسساز لە هاوکێشەکانی ناوچەکەدا ئامادەیە؟ وە ئەگەر بڕیار بوو ڕێگری ئێران لەناو بچێت، بۆچی ئێستا واشنتۆن زیاتر لە جاران لە شەڕێکی ناوچەیی دەترسێت؟
لە ئەدەبیاتی ستراتیژیدا سەرکەوتن بە مانشێت پێناسە ناکرێت؛ بە گەیشتن بە ئامانجەکان پێناسە دەکرێت. ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی چوونە ناو شەڕێکەوە کە بڕیار بوو ئێران ناچار بکات لە بنەڕەتدا پاشەکشە بکات. به ڵام ئه وه ی به کرده وه ڕوویدا، شتێکی جیاواز بوو: شه ڕ له جیاتی داڕمانی ئێرانی به دواوه ، بووه هۆی زیادبوونی یەکگرتوویی نێوخۆیی له ئێراندا. سەرەڕای جیاوازییە جدییەکان، ڕەوتە سیاسییەکان لە دەوری میحوەرەکەی "بەرگریکردن لە نیشتمان" کۆبوونەوە و کۆمەڵگەی ئێران بە شێوەیەک کاردانەوەی بەرامبەر بە هەڕەشە دەرەکییەکان هەبوو کە جیاواز بوو لە حیساباتەکانی واشنتۆن.
جگە لەوەش ئێران توانی لە کەرەستەی نوێی فشار کەڵک وەربگرێت. پرسی گەرووی هورمز و هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی وزەی جیهانی جارێکی دیکە نیشانی دا کە شەڕ لەگەڵ ئێران تەنیا ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی سنووردار نییە؛ دەتوانێت لێکەوتەی جیهانی لەسەر ئابووری و ئاسایشی نێودەوڵەتی هەبێت. هەر ئەم نیگەرانییە بوو کە وایکرد زۆرێک لە ئەکتەرە ڕۆژئاواییەکان قەیرانەکە کۆنتڕۆڵ بکەن و ڕێگری لە بەردەوامبوونی شەڕەکە بکەن.
بەڵام ترامپ ئێستا هەوڵدەدات کۆتایی هاتنی شەڕەکە وەک دەرئەنجامی سەرکەوتنی سیاسەتی زۆرترین فشار بخاتەڕوو.

بێگومان ئەم شێوازە بۆ ئەو تازە نییە. ترامپ ساڵانێکە جیاوازی دەکات لە نێوان "واقیع لەسەر زەوی" و "گێڕانەوەی میدیا" و لە زۆر حاڵەتدا پێی باشە شکستەکانی ئۆپەراسیۆنەکان بە سەرکەوتنی پڕوپاگەندە بگۆڕێت. لای ئەو کۆنتڕۆڵکردنی گێڕانەوەکە هەندێک جار گرنگترە لە کۆنتڕۆڵکردنی دەرئەنجامەکە.
نموونەی ئەم ڕەفتارە لە ڕابردوودا بینراوە. لە کشانەوەی بەپەلەی ئەمریکا لە هەندێک قەیرانی دەرەکییەوە تا ڕووداوی خستنەخوارەوەی فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی ئەمریکی لە کەنداوی فارس، ترامپ هەمیشە هەوڵی داوە گێڕانەوەی پەسەندکراوی خۆی بەسەر واقیعدا بسەپێنێت.

هەمان نەخشە لە شەڕی ئەم دواییەدا دووبارە بووەوە: لە هەر شوێنێک ئامانجێک بەدی نەهات، هەوڵێک دەدرا بە شەپۆلێکی چاوپێکەوتن و وتار و پاگەندەی میدیایی ڕای گشتی بەرەو "هەستی سەرکەوتن" ئاراستە بکرێت.
بەڵام کێشەی ئەم ڕێبازە ئەوەیە کە گێڕانەوە جێگەی ڕاستی ناگرێتەوە. ڕەنگە بۆ ماوەیەک کاریگەری لەسەر بیروڕای گشتی هەبێت، بەڵام لە درێژخایەندا ئەوە ئەنجامە بابەتییەکانن کە حوکمیان لەسەر دەدرێت. ئەگەر ئامانج گۆڕینی ڕژێم بوو و ئەمە ڕووی نەدا، ئەگەر ئامانجەکە تەسلیمبوونی تەواو بوو و ئەمەش بەدی نەهات و ئەگەر ئامانجەکە لەناوبردنی دەسەڵاتی خۆڕاگری ئێران بوو و لایەنی بەرامبەر هێشتا ئامادەیی کاریگەرانەی لە هاوکێشە ناوچەییەکاندا هەبێت، ئەوا بانگەشەی سەرکەوتن لە هەوڵێک زیاتر نییە بۆ پەردەپۆشکردنی دەرئەنجامەکانی شکست.

لەوەش گرنگتر، شەڕی ئەم دواییە جارێکی دیکە سنوورداربوونی دەسەڵاتی ئەمریکای لە شەڕی ناهاوسەنگدا ئاشکرا کردووە. ئەمریکا وەک گەورەترین هێزی سەربازی جیهان دەمێنێتەوە، بەڵام ئەزموونەکانی دوو دەیەی ڕابردوو- لە ئەفغانستان و عێراقەوە تا ئێستا- دەریانخستووە کە باڵادەستی سەربازی مەرج نییە بە مانای گەیشتن بە ئامانجە سیاسییەکان بێت. دەکرێ ژێرخانەکان بکرێتە ئامانج، دەکرێ زیان بگەیەنرێت، بەڵام ئیرادەی سیاسی وڵاتێک بەتەنها بە بۆردومان لەناو ناچێت.
لە بەرامبەردا ئێران نیشانیدا کە تێگەیشتنێکی وردی لە لۆژیکی شەڕی ناهاوسەنگ هەیە: تێکەڵەیەک لە هێزی سەربازی، توانای ناوچەیی، ئامرازە ئابوورییەکان و شەڕی ئیرادە. هەر ئەم پێکەوەبوونە بوو کە نەیهێشت شەڕەکە ببێتە سیناریۆی پەسەندکراوی واشنتۆن. تەنانەت هەندێک لە شرۆڤەکارانی ڕۆژئاوایی لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا دانیان بەوەدا ناوە کە ئەمریکا لەم شەڕەدا نەیتوانی زۆرترین ئامانجی خۆی بەدەست بهێنێت و ئێستا بە دوای ئیدارەکردنی دەرچوونێکی شکۆمەندانە لە قەیرانەکانە نەک باس لە “سەرکەوتنی تەواو” بکات.
لەم جۆرە بارودۆخانەدا، ڕووبەڕووبوونەوەی گێڕانەوەی ترامپ نابێت هەست تەوەر و دروشمگێڕانە بێت.

باشترین وەڵام ئەوەیە کە بەردەوام بگەڕێینەوە بۆ هەمان پرسیاری سادە و بنەڕەتی: "ئەمریکا بەڕاستی چی دەویست و کام لەو ئامانجانە بەدیهات؟" ئەم پرسیارە هەموو بانگەشەی پڕوپاگەندە دەبڕێت و مشتومڕەکە دەخاتە سەر زەوی. ڕەنگە ترامپ بتوانێت بۆ ماوەیەک ئاهەنگی شکست بگێڕێت، بەڵام مێژوو بەزۆری بە وتارەکان حوکم نادات؛ بەپێی ئەنجامەکان حوکم دەدات. شەڕی چل ڕۆژەی دژ بە ئێران، زیاتر لە هەموو شتێک، کەلێنی نێوان "گێڕانەوەی دەسەڵات" و "واقیعی دەسەڵات"ی ئاشکرا کرد.

وە ڕەنگە هەر بۆیەش بێت ئەمڕۆ، زیاتر لەوەی ئێران پێویستی بە سەلماندنی سەرکەوتنە، ئەوە ترامپە کە دەبێت بە جلوبەرگی سەرکەوتنەوە شکست نمایش بکات.