پشی کورد لە نەوتی سووریا دیاری کرا

  ڕێککەوتنی وەزارەتی نەوتی سووریا و کۆمپانیای "ه.ک.ن وزە"ی ئەمریکی لەسەر کێڵگە نەوتییەکانی ڕێمیلان تەنیا گرێبەستێکی ئابووری نییە؛ هەروەها دەتوانێت نیشان بدات کە کورد چەند دەسەڵاتی سیاسی و ئەمنی و ئابووری لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریادا دەبێت. دوای تێکەڵکردنی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) لە پێکهاتەی حکومەتی دیمەشقدا.

بەپێی ڕاپۆرتە بڵاوکراوەکان، پێکهاتەی سەرەتایی ڕێککەوتنەکە بەم شێوەیەی خوارەوەیە:
لەسەدا ٦٠ بۆ کۆمپانیای HKN Energy
لەسەدا ٣٢ بۆ حکومەتی سوریا
لەسەدا ٨ بۆ کۆمپانیای نەوتی ئەلجەزیرە کە سەر بە SDF یە
کۆمپانیای "ئەلجەزیرە" بەشێوەیەکی کاریگەر ڕۆڵی کۆمپانیای نەوتی نیشتمانی لەو ناوچانە دەگێڕێت کە لەژێر کۆنتڕۆڵی هێزەکانی SDF دایە و سەرپەرشتی سەرجەم فایلەکانی وزە دەکات لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا.
بەڵام هێشتا وردەکاری تەواوی گرێبەستەکە بڵاونەکراوەتەوە و ئەمەش بووەتە هۆی لێکدانەوە جیاوازەکان. زۆرێک لە شیکاران پێیان وایە کە پشکی ٦٠%ی HKN بە مانای قازانجی پاکی کۆمپانیاکە نییە، بەڵکوو پێدەچێت بەشێک بێت لە ڕێککەوتنی "بەشداری بەرهەمهێنان" یان "وەرگرتنەوەی تێچوون"؛ واتە کۆمپانیای ئەمریکی سەرەتا تێچووی نۆژەنکردنەوەی بیرەکان و کونکردن و پەرەپێدانی ژێرخانی و کارەکانی تەکنیکی دەگرێتەوە و دواتر ئەم تێچوونانە لە پشکەکەی وەردەگرێتەوە.
لە ئەنجامدا بەشێکی زۆری ئەو ٦٠%یە ڕەنگە بۆ تێچووی کارکردن و وەبەرهێنان خەرج بکرێت، نەک قازانجی ڕاستەوخۆ.
بەڵام گرنگترین ناڕوونی ئەو پشکە ٨٪ەیە کە دەگەڕێتەوە بۆ SDF. هێشتا ڕوون نییە کە ئایا ئەم پشکە:
بەشێکی فەرمی گرێبەستی درێژخایەنی HKN ە،
ڕێککەوتنێکی جیایە لە نێوان دیمەشق و هێزەکانی سوریای دیموکرات،
یان میکانیزمێکی کاتیە بۆ پێدانی مووچە و خەرجییەکان لە کاتی گواستنەوەدا.
هەندێک سەرچاوەی نزیک لە دیمەشق ڕایانگەیاندووە کە ئەم پشکە تەنها بۆ ماوەی دوو بۆ سێ مانگ دانراوە، تا ئەو کاتەی پڕۆسەی یەکخستنی قەوارەکانی SDF لە پێکهاتەی حکومەتی سوریا تەواو دەبێت.
لێکدانەوەیەکی ئەگەری زیاتر ئەوەیە کە گرێبەستە ئەسڵییەکە ڕەنگە لە ڕاستیدا ڕێککەوتنێکی ٦٠-٤٠ بێت لە نێوان HKN و حکومەتی سوریا، دیمەشق بە شێوەیەکی کاتی ٨%ی پشکەکەی بۆ کۆمپانیای نەوتی ئەلجەزیرە تەرخانکردووە بۆ دابینکردنی تێچووی دامەزراوە و هێزەکانی سەر بە SDF لە ماوەی گواستنەوەدا.
ئەم گێڕانەوەیە لەگەڵ پێشهاتەکانی سەر زەویشدا یەکدەگرێتەوە. لە ڕێککەوتنی یەکگرتنەوەی پارتی دیموکراتی کوردستاندا هاتووە کە کێڵگە نەوتییەکان لە کۆتاییدا ڕادەستی حکومەتی سووریا دەکرێن.

هەروەها ئیلهام ئەحمەد، کەسایەتی باڵای ئیدارەی خۆسەری کورد، دووپاتی کردووەتەوە کە کۆنترۆڵی کۆتایی کێڵگەکان دەگوازرێتەوە بۆ دیمەشق.
هەروەها نیشانەکانی ئەم گواستنەوەیە لە سەر زەویدا هەیە. بەپێی زانیارییەکان، بنکەی خەراب ئەلجیر لە نزیک ڕەمیلان ئێستا لەژێر کۆنترۆڵی سوپای سووریادایە و نزیکەی 250 هێزی حکومی لەوێ جێگیرن.

بەڵام ئاسایشی ڕۆژانەی کێڵگەکان هێشتا تا ڕادەیەکی زۆر لە دەستی هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆی سەر بە SDF دایە، دۆخێک کە زیاتر پێشنیاری پرۆسەی گواستنەوەی ناتەواو دەکات نەک دابەشکردنی هەمیشەیی دەسەڵات.
گرنگی سیاسی بابەتەکە لەوە سەرچاوە دەگرێت کە ئەگەر پشکی لەسەدا ٨ بەڕاستی هەمیشەیی بێت و بۆ تەواوی ماوەی ٢٥ ساڵی گرێبەستەکە بەردەوام بێت، ئەوا SDF سەرچاوەیەکی سەربەخۆ و بەردەوامی داهات بەدەست دەهێنێت. خەمڵاندنەکان ئەوە دەردەخەن کە لە ئاستەکانی ئێستای بەرهەمهێناندا، ئەم پشکە دەتوانێت داهاتی نزیکەی ٧-١٠ ملیۆن دۆلار لە مانگێکدا بەدەستبهێنێت، ئەمەش ڕێژەیەک ئەگەر کێڵگە نەوتییەکان ئاوەدان بکرێنەوە و بەرهەمهێنان زیادبکرێت، ئەوا ڕەنگە زیاتریش زیاد بکات.
ئەم جۆرە داهاتە دەتوانێت بەس بێت بۆ پاراستنی بەشێک لە پێکهاتە ئیداری و ئەمنی و سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی گەلان دوای یەکگرتنی فەرمی، کە دەبێتە هۆی پێکهێنانی پێکهاتەیەکی "سەخت" و نیمچە سەربەخۆ شانبەشانی حکومەتی سووریا.
لەبەرامبەردا ئەگەر نەوت و گومرگ و سەرچاوە سەرەکییەکانی دیکەی داهات بەتەواوی لەلایەن دیمەشقەوە کۆنترۆڵ بکرێن، پێدەچێت لامەرکەزیەت لە باکوۆری ڕۆژهەڵاتی سووریادا سنووردار بێت بە بەڕێوەبردنێکی خزمەتگوزاری ئاڕاستەکراو و شارستانی ناوخۆیی و ئیداری نەک ئەو ئۆتۆنۆمییە سیاسی و ئەمنییەی کە لە ساڵانی پێشوودا پارتی دیموکراتی کوردستان بەدوایدا دەگەڕا.
بۆیە مشتومڕی ڕاستەقینە لەسەر ئایندەی لامەرکەزی لە سووریا زیاتر پەیوەستە بەوەی کێ سەرچاوە ستراتیژییەکانی داهات کۆنترۆڵ دەکات نەک بە ناونیشان و ئەنجومەنە ناوخۆییەکان.
لەم چوارچێوەیەدا، بەڕێوەبردنی کێڵگەکانی ڕەمیلان، داهاتی گومرگی و داراییکردنی دامەزراوە یەکگرتووەکان ڕەنگە گرنگترین نیشاندەر بن بۆ پێوانەکردنی ڕادەی ڕاستەقینەی ئەو دەسەڵاتانەی کە SDF دوای یەکگرتنەکە دەیهێڵێتەوە.
هەروەها پرسی پێدانی مووچەی هێزە یەکگرتووەکان، گریمانەی پشکی “کاتیی” کە ٨٪ بێت، بەهێزتر دەکات.

ڕاپۆرتەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەو سێ لیوایەی هێزەکانی سوریای دیموکرات کە چوونەتە ناو سوپای سوریاوە، لەم مانگەدا مووچەیان بە شێوەی کاش وەرگرتووە و لە مانگی داهاتووەوە بڕیارە ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی کارتی بانکی “شام کاش”ەوە پارەدان لەلایەن حکومەتی سوریاوە بدرێت.
لە هەلومەرجێکی لەو جۆرەدا پێناچێت دیمەشق هەم بەرپرسیارێتی پێدانی مووچەی هێزە یەکگرتووەکان لە ئەستۆ بگرێت و هەمیش بەشێک لە داهاتی نەوت بە شێوەیەکی هەمیشەیی بگوازێتەوە بۆ قەوارەیەکی سەربەخۆی سەر بە SDF.
بەم پێیە ئەگەر پشکی لەسەدا ٨ تەنیا میکانیزمێکی کاتی بێت بۆ داپۆشینی تێچووی گواستنەوەکە، مەرج نییە ئاماژە بێت بۆ لامەرکەزییەتی سیاسی بەرفراوان. بەڵام ئەگەر ببێتە هەمیشەیی، دەتوانێت بە مانای مانەوەی پێکهاتەیەکی دارایی و دامەزراوەیی سەربەخۆی سەربە ئێس دی ئێف بێت لە ناو حکومەتی سوریادا، پرسێک کە پێدەچێت سنووری ڕاستەقینەی دەسەڵاتی کورد لە سوریای دوای جەنگدا دیاری بکات.