گرووپی نێودەوڵەتی: لە چەند هەفتەی ڕابردوودا، میدیا و بازنەی سیاسی ئەمریکا زیاتر لە جاران وشەی وەک "کشانەوە"، "تەسلیمبوون" و "بنبەستی ستراتیژی" بۆ وەسفکردنی سیاسەتەکانی دۆناڵد ترامپ بەرامبەر بە ئێران کەڵک وەردەگرن؛ وشەکان کە تا ئەم دواییانە پێدەچوو قورس بێت بۆ سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا جێبەجێ بکرێت.
بەڵام ئێستا زنجیرەیەک پێشهاتی مەیدانی و سیاسی و ئابووری وایکردووە تەنانەت میدیا سەرەکییەکانی ئەمریکاش گومانیان لە ئەنجامی سەرکێشییە سەربازییەکەی واشنتۆن لەدژی ئێران هەیە.
لەم پێوەندییەدا گۆڤاری ئەتڵەنتیک لە شیکارییەکی دەگمەندا جەختی لەوە کردووەتەوە کە سیاسەتی ترامپ بەرامبەر بە ئێران بە شێوەیەکی کاریگەر بە "تەسلیمبوون" و کشانەوە کۆتایی هاتووە و تاران داوای قەرەبووکردنەوەی جەنگ و هەڵگرتنی سزاکان و چەسپاندنی پێگەی ستراتیژی خۆی لە ناوچەکەدا کردووە بەبێ قبووڵکردنی سنووردارکردنی پیتاندنی یۆرانیۆم.
کەلێنێکی قووڵ لە نێوان ئامانج و ئەنجامەکاندا
ئەوەی ئەمڕۆ زۆر سەرنجڕاکێشە، بۆشایی قووڵی نێوان ئامانجە سەرەتاییەکانی ئەمریکایە بۆ چوونە ناو ئەم ڕووبەڕووبوونەوەیە و ئەنجامە ڕاستەقینەکانی لەسەر زەوی.
ئیدارەی ترامپ و هاوپەیمانەکانی پێیان وابوو کە دەتوانن ئێران ناچار بکەن لە ڕێگەی تێکەڵەیەک لە فشاری سەربازی و ئۆپەراسیۆنی دەروونی و سزای بەربڵاوەوە پاشەکشەی ستراتیژی بکات؛ بەڵام پێشهاتەکانی ئەم دواییە دەریانخستووە کە نەک هەر ئەم ئامانجە بەدی نەهاتووە، بەڵکوو تاران توانیویەتی بەشێکی بەرچاو لە ڕێگریکردنەکەی بپارێزێت و تەنانەت لە هەندێک بواردا پێگەیەکی باڵا بەدەستبهێنێت.
هەر لە سەرەتای گرژییەکانەوە واشنتۆن هەوڵیدا وێنەی ئۆپەراسیۆنێکی خێرا و چارەنووسساز بخاتەڕوو؛ شەڕێک کە بڕیار بوو توانا سەربازی و ناوچەییەکانی ئێران لاواز بکات و هاوکێشەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە قازانجی ئەمریکا و ئیسرائیل بگۆڕێت.
بەڵام تێپەڕبوونی کات دەریخست کە هەڵسەنگاندنە سەرەتاییەکانی ئەمریکا بۆ تواناکانی ئێران زۆر دوور بوون لە واقیع.
نە ژێرخانی ستراتیژی ئێران نەما و نە تۆڕی کاریگەریی ناوچەیی تاران داڕما. بەپێچەوانەوە فراوانبوونی مەودای هەڕەشەکان لەدژی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە و لاوازی هاوپەیمانەکانی واشنتۆن بووە هۆی ئەوەی تێچووی شەڕەکە بە خێرایی زیاد بکات.
گۆڕانکارییەکی ڕوون
لەم جۆرە هەلومەرجەدا گۆڕانی وردە وردەی شێوازی قسە کردنی ترامپ بەرامبەر بە ئێران مانای هەیە. سەرۆک کۆمار کە پێشتر باسی "لەناوبردنی تەواو"ی دەکرد، ئێستا زیاتر لە جاران جەخت لەسەر دانوستان و ئاگربەست و ڕێککەوتنەکان دەکاتەوە.
ئەم گۆڕانکارییە لە ڕێبازدا ناتوانرێت وەک تاکتیکێکی دیپلۆماسی تەنها سەیر بکرێت، بەڵکوو نیشانەی نیگەرانی واشنتۆنە سەبارەت بە وەرچەرخانی شەڕەکە و دەرئەنجامە مەترسیدارەکانی بەردەوامبوونی.
ئەمریکا بە تەواوی باش دەزانێت کە تا ململانێکان درێژە بکێشن، تێچووی ئابووری و ئەمنی و سیاسی زیاتر دەبێت؛ تێچوونەکان کە کاریگەرییان لەسەر نەک تەنها ئیدارەی ترەمپ دەبێت بەڵکوو لەسەر پێگەی جیهانی ئەمریکاش دەبێت.
یەکێک لە گرنگترین دەرئەنجامەکانی ئەم شەڕە، لێدانی متمانەی خۆڕاگری ئەمریکایە. ساڵانێک بوو واشنتۆن هەوڵی دەدا وێنەیەکی دەسەڵاتی نەدۆڕاو لە ناوچەکەدا پڕۆژە بکات، بەڵام ئێستا تەنانەت هاوپەیمانە تەقلیدییەکانی ئەمریکاش گومانیان لە توانای وڵاتەکە هەیە بۆ بەڕێوەبردنی قەیرانەکان.
دەوڵەتانی کەنداوی فارس کە لە ساڵانی ڕابردوودا تا ڕادەیەکی زۆر پشتیان بە چەتری ئەمنی ئەمریکا بەستبوو، ئێستا بە وریاییەوە سەیری پێشهاتەکان دەکەن. ئەوان تێبینیان کردووە کە بە پێچەوانەی پڕوپاگەندەی سەرەتایی ئەمریکا توانای گۆڕینی هاوکێشەکانی ناوچەکەی نییە و هەر شەڕێکی بەرفراوان لەگەڵ ئێران دەتوانێت ئاسایش و ئابووری تەواوی ناوچەکە بخاتە قەیرانەوە
هەوڵەکانی وڵاتانی عەرەبی بۆ پاراستنی کەناڵەکانی پەیوەندیکردن
لەو چوارچێوەیەدا زۆرێک لە وڵاتانی عەرەبی هەوڵیان داوە دووری خۆیان لە گرژییە ڕاستەوخۆکان بپارێزن و لە هەمان کاتدا کەناڵەکانی پەیوەندییەکانیان لەگەڵ تاران بەهێزتر بکەن. ئەم ڕەوتە ئەوە دەردەخات کە شەڕەکە نەک هەر ئێرانی گۆشەگیر کردووە، بەڵکو لە هەندێک حاڵەتدا گرنگی ژیۆپۆلەتیکی تارانی لە هاوکێشە ناوچەییەکان زیاد کردووە. وڵاتانی ناوچەکە بەو ئەنجامە گەیشتوون کە سەقامگیری لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بەبێ لەبەرچاوگرتنی ڕۆڵی ئێران ناتوانرێت و سیاسەتی نەهێشتن یان لاوازکردنی تەواوەتی تاران بە کردەوە شکستی هێناوە.
لە لایەکی دیکەوە یەکێک لە گرنگترین ئامانجەکانی ئەمریکا پاراستنی بیچمی سزاکان و چڕکردنەوەی گوشارە ئابوورییەکان بوو بۆ سەر ئێران؛ بەڵام بەردەوامبوونی ململانێکان و بێ دەسەڵاتی واشنتۆن لە گەیشتن بە ئامانجەکانی، شەرعیەت و کاریگەری ئەم سزایانەشی خستۆتە ژێر پرسیارەوە. ئێستا زۆرێک لە ئەکتەرە نێودەوڵەتییەکان گومانیان هەیە لە سیاسەتی زۆرترین فشار. ئەگەر ئەمریکا نەتوانێت دەستکەوتی بەرجەستە لەم ڕووبەڕووبوونەوە دەستەبەر بکات، ئەگەری زیادکردنی بۆشایی لە کۆدەنگی نێودەوڵەتی دژی ئێران هەیە؛ پرسێک کە دەتوانێت وردە وردە وەرینی سزاکان خێراتر بکات.
هاوکات ڕژێمی ئیسرائیلیش ڕووبەڕووی ئاستەنگ و تەحەددیاتی زیاتر بووەتەوە. تەلئەبیب هیوای خواست کە هاتنی ئەمریکا بۆ ناو ململانێکان هاوسەنگی هێز بە قازانجی ڕژیم بگۆڕێت، بەڵام درێژەدان بە شەڕ و بڵاوبوونەوەی نائەمنی ناوچەکە گوشاری ناوخۆیی و دەرەکیی بۆ سەر ئیسرائیل زیاد کردووە. جگە لە زیانە ئەمنییەکان و ئابوورییەکان، زیادبوونی ڕەخنەی جیهانی لە سیاسەتە شەڕانگێزەکانی ئیسرائیل بووەتە هۆی ئەوەی کە ڕژیم زیاتر لە پێشوو گۆشەگیرتر بێت. هەر لەبەر ئەم هۆکارە زۆرێک لە شرۆڤەکارانی ڕۆژئاوا پێیان وایە کە درێژەدان بەم ڕەوتە نەک هەر پێگەی ئێران لاواز ناکات، بەڵکوو دەتوانێ کاریگەریی ناوچەیی تاران سەقامگیر بکات و تەنانەت بەهێزتر بکات.
کاریگەرییە ناوخۆییەکانی شەڕ لەسەر ئەمریکا
خاڵێکی گرنگی دیکە کاریگەرییە ناوخۆییەکانی ئەم شەڕە لەسەر ئەمریکایە. بە پێچەوانەی بیرۆکەی سەرەتایی کۆشکی سپی، بەشێکی بەرچاو لە ڕای گشتی ئەمریکا ڕوانگەیەکی نەرێنییان هەیە بۆ چوونە ناو شەڕێکی نوێ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. ئەزموونە گرانبەهاکانی عێراق و ئەفغانستان هێشتا لە یادەوەری کۆمەڵگەی ئەمریکیدا نەسڕاونەتەوە و زۆرێک لە هاووڵاتیانی ئەمریکی نیگەرانن لەوەی وڵاتەکەیان جارێکی دیکە بچێتە ناو شەڕێکی دوور و درێژ و بێ ئەنجامەوە.
ئەم نیگەرانیانە گوشارەکانی سەر ئیدارەی ترەمپ و تەنانەت بەشێک لە سیناتۆر و کۆنگرێسمانەکانیشی زیاتر کردووە. لە ڕاستیدا لەگەڵ زیاتر دەرکەوتنی تێچووی شەڕەکە، پشتیوانی ناوخۆیی بۆ بەردەوامبوونی سەرگەرمی سەربازیش کەم دەبێتەوە.
لە کەشێکی لەو جۆرەدا، پێویستە جەختکردنەوەی ترامپ لەسەر دانوستان و ئاگربەست وەک هەوڵێک بۆ دۆزینەوەی دەرچوونێکی کۆنترۆڵکراو لە قەیرانەکە سەیر بکرێت؛ هەوڵێک کە ئامانجی ڕێگریکردن بوو لەوەی شەڕەکە ببێتە تاڵاوێکی ستراتیژی بۆ ئەمریکا. بەڵام کێشەی سەرەکی واشنتۆن ئەوەیە کە لە ئێستادا لە دۆخێکدا نییە کە مەرجەکانی خۆی بەسەر ئێراندا بسەپێنێت. تاران نەک هەر توانیویەتی بەرگەی ئەو گوشارانە بگرێت، بەڵکو بە پشتبەستن بە توانا ناوخۆیی و ناوچەییەکانی خۆی لە دۆخێکدا دەبینێتەوە کە داواکاریی زیاتر بخاتەڕوو.
هەر لەبەر ئەمەشە کە هەندێک لە میدیاکانی ئەمریکا وشەی “تەسلیمبوون” بەکاردەهێنن؛ وشەیەک کە گوزارشت لە مەودای گەورەی نێوان ئامانجە سەرەتاییەکانی شەڕ و ئەنجامەکانی ئێستای دەکات. هەرچەندە ئەمریکا بەردەوامە لە هەوڵدان بۆ شاردنەوەی وێنەی پاشەکشەی ڕوون لە ڕوانگەی ڕاگەیاندن و سیاسییەوە، بەڵام واقیعەکانی سەر زەوی نیشان دەدەن کە بەردەوامبوون لەسەر ئەم ڕێگایە تێچووی زۆری بۆ واشنتۆن دەبێت. ئێستا ئیدارەی ترەمپ لەبەردەم ئەو پرسیارە بنەڕەتییەدایە کە چۆن دەتوانێت لەم قەیرانە دەربچێت بەبێ ئەوەی ئامانجە ڕاگەیەندراوەکانی بگات؛ قەیرانێک کە بڕیار بوو نیشاندانی دەسەڵاتی ئەمریکا بێت، بەڵام وردە وردە بووەتە هێمای سنوورداربوونی دەسەڵاتەکەی.
ئەنجام
بە کورتی، پێشهاتەکانی ئەم دواییە نیشان دەدەن کە ستراتیژی گوشار و ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆی ئێران نەک هەر نەبووەتە هۆی گۆڕانکاری لە هەڵسوکەوتی تاران، بەڵکوو هاوسەنگی هێزی لە ناوچەکەدا پێناسە کردووەتەوە. ئێران توانیویەتی کەڵک لە کەشی دروستکراو وەربگرێت بۆ بەهێزکردنی پێگەی سیاسی و ناوچەیی خۆی و لە هەمان کاتدا هەیکەلی خۆڕاگری خۆی بپارێزێت. لە بەرامبەردا ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی ئێستا ڕووبەڕووی زنجیرەیەک تێچووی پێشبینینەکراو بوونەتەوە؛ تێچوونەکان کە ئەگەر بەردەوام بێت، دەتوانێت کاریگەری واشنتۆن لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست زیاتر کەم بکاتەوە. هەر لەبەر ئەم هۆکارە ئەوەی ئەمڕۆ لە میدیاکانی ئەمریکادا بە "تەسلیمبوون" وەسف دەکرێت، لە ڕاستیدا ڕەنگدانەوەی شکستی ستراتیژی پڕۆژەیە کە بڕیار بوو نەزمی ناوچەکە بگۆڕێت، بەڵام دواجار بووە هۆی لاوازبوونی پێگەی ئەمریکا و زیادبوونی ئاڵۆزییە جیۆپۆلەتیکیەکان.
Your Comment