گەلۆ ئەمریکا جارێکی دیکە داعش لە عێراق چالاک دەکاتەوە؟

 بەشی نێودەوڵەتی: ناوەندی لێکۆڵینەوەی حەمورابی لە وتارێکدا بە ئاماژەدان بە کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە عێراق و هەوڵیان بۆ بووژاندنەوەی سەرلەنوێی ئامادەبوونی سەربازییان لە ناوچەکەدا بە بیانووی سەرهەڵدانەوەی گرووپی تیرۆریستیی داعش، نووسیویەتی کە تێکشکانی سەربازیی داعش لە 9ی کانوونی یەکەمی 2017 بە رووخانی دوایین ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی لە خاکی عێراقدا ڕووی دا و پێکهاتەی «دەوڵەت»ـەکەی لە کردەوەدا هەڵوەشا. لەگەڵ ئەوەشدا، ڕووخانی خاکی مانای هەڵوەشاندنەوەی ئایدۆلۆژی و شانەی نووستووی ئەم گرووپە نییە.

ئەم ڕاپۆرتە بە ئاماژەدان بەوەی کە لە ماوەی نێوان 26ی ئەیلول تا 14ی تشرینی یەکەمی 2026، 6 کردەوەی تیرۆریستی لەلایەن داعشەوە لە عێراق تۆمار کراون، نووسیویەتی کە 5 کردەوە لەو 6 کردەوەیە لە کەرکووک و دەورووبەری ڕووی داون و حەویجە بە سێ هێرش زۆرترین پشکی هەیە؛ وێنەیەک کە دەردەخات داعش «ڕۆڵی یەکەم» بۆ سەلماندنی تواناکانی ئۆپەراسیۆنیی فەرماندەیی کەرکووک و حەویجە نیشان دەدات.

چوار سیناریۆی بەردەم داعش

ئەم وتارە 4 سیناریۆ بۆ داهاتووی داعش دەکێشێت:

یەکەم، ڕاگرتنی تەواوی کردەوەکان کە بەهۆی نەبوونی توانای ڕێکخراوەیی داعشەوە دوور نییە، بەڵام بەپێی بەڵگەکانی مەیدانی ئەگەری کەمە.

دووەم، پەرەسەندنی قۆناغ بە قۆناغی داعش بەرەو «دروستکردنی ناوچەی دزەکردن» کە مانای تێوەگلانی قۆناغ بە قۆناغ لە ناوچە ئەمنییە خۆڵەمێشییەکاندا دەگەیەنێت کە بریتین لە حەویجە، بەشێک لە کەرکووک، وادی الشای، وادی زغیتون و ئەنباری ڕۆژاوا. ئەم سیناریۆیە بەتایبەت لە کاتی نەتوانیی دەوڵەت لە کۆنتڕۆڵکردنی ئەم ناوچانەدا توانای هاتنەدی هەیە.

سێیەم، سیناریۆی «یاریی شەترەنج» و بڵاوکردنەوەی کردەوەکان لە ناوچە جیاوازەکاندا بە ئامانجی ڕاگەیاندن (میدیایی) و دروستکردن و ئاژاوە، کە بە ئەگەری زۆرترین بژاردە هەڵسەنگاندنی بۆ دەکرێت، چونکە داعش دەتوانێت بۆ ئەم کارە کەڵک لە شانە نووستووەکانی لە بەغدا و پارێزگاکانی ناوەڕاست و باشوور وەربگرێت.

سیناریۆی چوارەم، دەرکەوتنی ڕێکخراوەیەکی جێگرەوە یاخود شێوەیەکی گۆڕاوی داعشە کە دوورترین و کەم-ئەگەریترین بژاردەیە.

8 بەربەست لەبەردەم ڕیشەکێش کردنی بە تەواوی داعشدا

شیکاریی ناوەندی حەمورابی ئاماژە بە 8 هۆکاری بنەڕەتی دەکات کە ڕێگرن لە لەناوبردنی تەواوی داعش. ئەم هۆکارانە برێتین لە:

یەکەم: ناسەقامگیریی سیاسیی عێراق و ململانێ سیاسییەکان و کەلک وەرگرتنی هەندێک لایەن لەم گرووپە.

دووەم: دەوەردانە ناوچەییەکان دوای جەنگەکانی 12 ڕۆژە و 40 ڕۆژە دژی ئێران و لێکەوتەکانی بۆ عێراق.

سێیەم: بیانووی «کشانەوەی ئەمریکییەکان» و گێڕانەوەی خەیاڵی «بۆشایی ئەمنی».

چوارەم: پێکهاتەی کۆمەڵایەتی-تایفی کە دوای حوزەیرانی 2014 پێکهاتووە.

پێنجەم: ناکۆکیی نێوان حکومەتی ناوەندی و هەرێمی کوردستان لەسەر کەرکووک و سەرهەڵدانی «ناوچە ئەمنییە خۆڵەمێشییەکان».

شەشەم: لاوازیی دادوەریی عێراق دوای یاسای لێخۆشبوونی گشتی و هاتنەژوورەوەی نزیکەی 7 هەزار تۆمەتباری دۆسیەکانی تیرۆر بۆ ناو زیندانەکان.

حەوتەم، پارچەپارچەبوونی سیستەمی فەرماندەیی و کۆنتڕۆڵ دوای نەمانی فەرماندەیی هاوبەش و دروستکردنی ئۆفیسی فەرماندەیی گشتی و گەڕانەوەی نەخوازراو بۆ پاتێرنە سەربازییەکانی ساڵی 2014 و ڕووخانی مووسڵ.

هەشتەم، کاریگەرییە دەروونییەکانی دەیان هەزار گەنج لەو ناوچانەی کە پێشتر لەژێر داگیرکاریی داعشدا بوون.

بژاردە سنووردارەکانی داعش لە جەنگی شاری یان بیابانییەکاندا

بە سەرنجدانی گۆڕانکارییە هەنووکەیییەکان، بژاردەکانی چالاکییەکانی داعش لە عێراق بە تێپەڕبوونی کات سنوردارتر بوونە: لەدەستدانی خاکی 2014، سنووردار بوونی سەرچاوە داراییەکان، ڕووخانی هاوپەیمانەکان و فەرماندە مامناوەندەکان، تێکچوونی لۆجستیکی داعش و زیادبوونی توانای هەواڵگریی حەشدی شەعبی، مۆڵەتی جووڵەی ئەم گرووپەی لێوەرگرتووە. لەسەر هەمان بنەما، گواستنەوەی کردەوەکانی داعش بۆ ناو شارەکان دوورە لە ڕاستییەوە؛ چونکە پێویستی بە فەرماندەیی و کۆنتڕۆڵی ناوەندگەرایی هەیە و ئەگەری ئاشکرابوونی کردەوەکان لەم بارودۆخەدا بەرز دەبێتەوە و دابینکردنی داراییەکەی قورستر دەبێت. سەرەڕای ئەوەی کە هێزەکانی حەشدی شەعبی تۆڕێکی هەواڵگریی بەهێزیان لە شارەکاندا هەیە.

لە لایەکی ترەوە مانەوە لە بیاباندا زیانبەخشە. چونکە کراوەیە و دەرفەتی بەدواداچوونی ئەندامانی داعش زیاد دەکات. خۆڕاگریی هۆزەکان و ڕقی خەڵک بەرامبەر بەم گرووپە، پشتیوانیی کۆمەڵایەتیی ئەوی سنوردار کردووە. لەگەڵ ئەوەشدا لە جەنگەکانی نەوەی چوارەم و پێنجەمدا، لایەنی لاواز پشت بە کردەوەی پێشبینینەکراو دەبەستێت.

ئەنجام

ئەم شیکارییە لە کۆتاییدا جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە بە سەرنجدانی بووژاندنەوەی سەرلەنوێی داعش لە عێراق، امکانی چالاکیی ئەو لە ئاسۆی پێنج ساڵەدا هەیە. پاتێرنی زۆرترین ئەگەری، بەردەوامبوونی چالاکی بە کردەوەی سنوردار، پەرشوبڵاو بەڵام دەنگەدەنگی میدیایی وەک بەستێنی شەترەنجی یان دروستکردنی ناوچەی دزە لە کەرکووک، حەویجە و ئەنباری ڕۆژاوا. بەڵام لە بارودۆخی ئێستادا گەڕانەوە بۆ شەڕی خاکی 2014 و گواستنەوەی جەنگ بۆ شارەکان بەدوور دەبینرێت. ئەم شیکارییە بە سەرنجدان بەم داتایانە، پێویستیی بەهێزکردنی هەماهەنگیی ئەمنی لەنێوان حکومەتی ناوەندی و هەرێمی کوردستان، چاکسازیی ڕێبازی دادوەری و ڕووبەڕووبوونەوەی گێڕانەوەی درۆینەی «بۆشایی ئەمنی دوای کشانی ئەمریکا» وەک مەرجی پێشوەختە بۆ پێشگرتن لە بووژاندنەوەی سەرلەنوێی ئەم گرووپە دەوروژێنێت.