بەشی نێودەوڵەتی: ڕێوڕەسمی بەڕێکران و پرسەی ئایەتوڵڵا سەید عەلی خامنەیی ڕێبەری شەهیدی شۆڕشی ئیسلامی ئێران بوو بە ڕووداوێکی فرە چین بە پەیامی سیاسی، کۆمەڵایەتی و ژێئۆپۆلەتیکی کە نەک تەنیا گەلی ئێران، بەڵکوو لە نزیکەوە لەلایەن حکومەتەکان، میدیاکان، بیروڕای گشتی ناوچەکە و ئەکتەرە نێودەوڵەتییەکانەوە بەدواداچوونیان بۆ کرا.
قەبارەی بێوێنەی ڕووماڵی میدیایی ئەو ڕێوڕەسمە، ئامادەبوونی شاندی فەرمیی وڵاتانی جیاجیا، بەشداری بەرفراوانی میدیای ڕۆژئاوایی، عەرەبی، ڕووسی و چینی و سەرنجی شرۆڤەکاران لەسەر دەرئەنجامەکانی، نیشانیدا کە پرسەی ڕێبەری شەهید لە ڕاستیدا بووەتە ڕووداوێکی ستراتیژی لە بواری پەیوەندییە سیاسییە نێودەوڵەتییەکان.
لە ئەدەبیاتی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا، زۆرێک لە ڕووداوە نیشتمانییە گەورەکان، جگە لە ئەرکی ناوخۆیی خۆیان، دەبنە ئامرازێک بۆ ناردنی پەیام بۆ دەرەوە.
پرسەی ڕێبەری شەهیدی شۆڕشیش لەم جۆرە بوو؛ ڕووداوێک کە کۆماری ئیسلامی ئێران هەوڵی دا کۆمەڵێک پەیامی ستراتیژی لە ڕێگەی وێنە، ئامادەبوونی گشتی، ڕێوڕەسمی ڕێک و پێک و بەشداریی نێودەوڵەتی بەبێ دەرکردنی بەیاننامەی فەرمی بگەیەنێتە جیهان.
یەکەم و ڕەنگە گرنگترین پەیامی ئەم ڕێوڕەسمە، نیشاندانی بەردەوامی و سەقامگیری پێکهاتەی سیاسی کۆماری ئیسلامی بوو. لە ماوەی ساڵانی ڕابردوو و بە تایبەتی دوای هەڵگیرسانی شەڕ، بەشێک لە میدیا و بیرمەندە ڕۆژئاواییەکان وایان زانیبوو کە تیرۆری ڕێبەری شۆڕش دەتوانێت بۆشایی دەسەڵات و کێبڕکێی ناوخۆیی و ناسەقامگیری سیاسی لە ئێراندا دروست بکات.
بەڵام بەڕێوەچوونی مەراسیمێکی چەند ڕۆژە بە ئامادەبوونی بەردەوامی بەرپرسانی باڵای وڵات و درێژەدان بە چالاکییە ئاساییەکانی دامودەزگاکانی حکومەت و بەڕێوەبردنی وردی ئەمنی و ئامادەبوونی فەرمی شاندە بیانییەکان وێنەیەکی جیاوازیان لەم پێشبینیانە خستەڕوو.
پەیامی ڕوونی ئەم دیمەنە بۆ بینەرانی بیانی ئەوە بوو کە قەوارەی حوکمڕانی کۆماری ئیسلامی پشت بە تاک نابەستێت، بەڵکوو توانای دامەزراوەیی و تەشکیلاتی پێویستی بۆ درێژەدان بە حوکمڕانی وڵات هەیە.
دووەم پەیامی ستراتیژی بریتی بوو لە نیشاندانی سەرمایەی کۆمەڵایەتی و توانای کۆکردنەوەی جەماوەری.
لە سیستەمی نێودەوڵەتی ئەمڕۆدا، شەرعیەت تەنیا لە ڕێگەی هەڵبژاردن یان پێوەرە یاساییەکانەوە ناپێورێت، بەڵکوو توانای حکومەتەکان بۆ کۆکردنەوەی کۆمەڵگا بە یەکێک لە گرنگترین پێکهاتەکانی دەسەڵاتی نیشتمانی دادەنرێت.
ڕێژەی زۆری بەشداری لەو ڕێوڕەسمەدا، بەتایبەتی دوای ماوەیەک لە شەڕ و گوشاری دەرەکی، پەیامی بە ئەکتەرە بیانییەکان گەیاند کە کۆماری ئیسلامی هێشتا توانایەکی بەرچاوی بۆ ڕێکخستنی کۆمەڵایەتی هەیە.
هەر لەبەر ئەم هۆکارەش زۆرێک لە دەزگاکانی ڕاگەیاندنی ڕۆژئاوا تەنانەت بە ڕێبازە ڕەخنەگرانەکانیانەوە ناچار بوون لە ڕاپۆرتەکانیاندا جەخت لەسەر قەبارەی زۆری دانیشتوان و ڕێکوپێکیی مەراسیمەکە بکەنەوە.
پەیامی سێیەم شکستی حیساباتەکان بوو لەسەر بنەمای داڕمانی ناوخۆیی. یەکێک لە بناغە سەرەکییەکانی ستراتیژی زۆرترین فشار دژ بە ئێران، ئەو گریمانەیە بوو کە زیادبوونی گوشاری دەرەکی کۆمەڵگەی ئێران بەرەو جیابوونەوە لە پێکهاتەی سیاسی پاڵدەنێت.
بەڵام ڕووماڵی پرسە، بە تایبەت لە میدیاکانی ناوچەکەدا، نیشانی دا کە لانیکەم لە کاتە ئەمنییە گرینگەکاندا، کۆمەڵگای ئێران جیاواز لەم پێشبینیانە هەڵسوکەوت دەکات.
تەنانەت هەندێک لە میدیا عەرەبییەکان بە کەڵک وەرگرتن لە چەمکی "کۆبوونەوە لە دەوری ئاڵا" جەختیان لەوە کردەوە کە فشاری دەرەکی بە پێچەوانەی چاوەڕوانییەکانی داڕژەرانی، هاودەنگی ناوخۆیی زیاتر کردووە.
چوارەمین پەیامی ستراتیژی درێژەدان بە هەڵوێستی ناوچەیی ئێران بوو. جێگای سەرنجە کە نزیکەی هیچ دەزگایەکی میدیایی گەورە مەراسیمی پرسەکەی وەک ڕووداوێکی تەنیا ناوخۆیی شی نەکردۆتەوە.
لە زۆربەی ڕاپۆرتەکاندا، پرسگەلێکی وەک گەرووی هورمز، میحوەری بەرخۆدان، دانوستانەکانی داهاتوو، ئاسایشی وزە و هاوکێشەکانی ڕۆژئاوای ئاسیا شانبەشانی ڕووماڵکردنی مەراسیمەکە وروژێنراون.
ئەم هاوکاتییە ئەوە دەردەخات کە لە چاوی میدیا نێودەوڵەتییەکان، ئێران هێشتا یەکێکە لە یاریزانە دیاریکەرەکانی ژینگەی ئەمنی ناوچەکە و تەنانەت مەراسیمێکی ناوخۆییش بەبێ لەبەرچاوگرتنی لێکەوتە جیۆپۆلەتیکییەکانی شیکاری ناکرێ.
پەیامی پێنجەم نیشاندانی بەردەوامی تۆڕی هاوپەیمانانی ناوچەیی کۆماری ئیسلامی بوو. ئامادەبوونی شاندە فەرمییەکان، کەسایەتییە ئایینییەکان، نوێنەرانی گرووپە خۆڕاگرییەکان و بەرپرسانی وڵاتانی جۆراوجۆر پەیامی ئەوەی گەیاند کە پەیوەندییە ناوچەییەکانی ئێران بەهۆی گۆڕانی بارودۆخی ناوخۆییەوە تێکنەچووە.
لە چوارچێوەی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا، ئامادەبوونی فیزیکی بەرپرسانی بیانی لەم جۆرە بۆنانەدا تەنیا کردەوەیەکی ڕێوڕەسمی نییە، بەڵکو ڕاگەیاندنی هەڵوێستی سیاسییە و هێمای بەردەوامی پەیوەندییەکانە. ئەمەش وایکرد زۆرێک لە میدیاکانی ڕۆژئاوا ئاماژە بە لیستی درێژی شاندە بەشداربووەکان بکەن.
پەیامی شەشەم دەسەڵاتی ڕەمزی کۆماری ئیسلامی بوو. لە سەردەمی میدیادا وێنە زیاتر لە هەموو ئامرازەکانی تر پەیام بەرهەم دەهێنێت. وێنەی ملیۆنان کەسی ماتەمینی، بەرزکردنەوەی ئاڵا، ڕێزبەندی مەراسیمەکە، ئامادەبوونی نەوە جیاوازەکان، ڕێوڕەسمی ئایینی و ڕووماڵکردنی ڕاستەوخۆ لەلایەن میدیاکانی جیهانەوە کۆمەڵێک هێمای سیاسی و کولتووری بەرهەمهێنا کە کاریگەرییەکانیان لە هەر لێدوانێکی فەرمی تێپەڕی.
لە ڕاستیدا کۆماری ئیسلامی لەم ڕێوڕەسمەدا بۆ گەیاندنی پەیامەکە کەڵکی وەرگرتووە؛ ئامرازێک کە لەسەر بنەمای ڕازیکردن و وێنەسازی و کاریگەری لەسەر ڕای گشتی دامەزراوە.
پەیامی حەوتەم ئاوەدانکردنەوەی گێڕانەوەی ئێران بوو لە میدیا جیهانیەکاندا.
لە ساڵانی ڕابردوودا بەشێکی بەرچاو لە بیروڕای گشتی جیهان بە شێوەیەکی سەرەکی لە چاویلکەی قەیرانەکان، سزاکان و گرژییە ئەمنییەکان ئێرانیان ناسیوە.
بەڵام ئەم مەراسیمە وێنەیەکی جیاوازیش پێشکەش بە بینەرانی بیانی کرد؛ وێنەی وڵاتێک کە توانیویەتی ملیۆنان کەس لە کەشێکی ڕێک و پێکدا کۆبکاتەوە و ئاسایش بۆ مەراسیمەکە بپارێزێت و لە هەمان کاتدا میوانداری دەیان شاندی بیانی بکات لە یەکێک لە هەستیارترین کاتەکانی مێژووی خۆیدا. هەرچەندە زۆرێک لە دەزگاکانی ڕاگەیاندنی ڕۆژئاوا هەوڵیاندا ئەم ڕاستییە لە چوارچێوەی شیکارییە ڕەخنەییەکانی خۆیاندا لێکبدەنەوە، بەڵام جەوهەری ئەو وێنەیەی کە بۆ بینەرێکی جیهانی بڵاوکرایەوە، پەیامێکی جیاوازی هەڵگرتبوو.
پەیامی هەشتەم جەختکردنەوە بوو لەسەر پەیوەندی نێوان شوناسی ئایینی و نەتەوەیی.
یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی ئەو ڕێوڕەسمە، تێکەڵبوونی هێما ئایینی و نەتەوەیی و شۆڕشگێڕییەکان بوو.
ئاڵای ئێران لەپاڵ ئاڵای ئایینی و بوونی چین و توێژە کۆمەڵایەتییە جیاوازەکان و بەشداریی بنەماڵەکان و ئامادەبوونی نەوەی گەنج، وێنەیەکی سەریەککەوتنی شوناسی ئایینی و نەتەوەیی خستەڕوو. ئەمە بۆ زۆرێک لە چاودێرانی بیانی گرنگ بوو، چونکە دەریخست کە تێگەیشتنی کۆمەڵگای ئێران لە شوناسە سیاسییەکەی تەنیا لە ڕووی هاوکێشەکانی دەسەڵاتەوە ڕوون ناکرێتەوە و بابەتە کولتووری، مێژوویی و ئایینییەکان بەردەوامن لە ڕۆڵێکی گرنگ لە یەکگرتوویی کۆمەڵایەتیدا.
پەیامی نۆیەم بریتی بوو لە ناردنی ئاماژەی ڕێگریکردن بۆ ڕکابەرەکان. بەڕێوەچوونی ڕێوڕەسمەکە لە هەلومەرجێکدا کە هەڕەشەی ئەمنیەتی دژ بە ئێران هێشتا جێگەی نیگەرانی بوو، هاوکات لەگەڵ ئامادەبوونی فەرماندە باڵاکانی سەربازی، جێگیرکردنی چینە ئەمنیەتییە جۆراوجۆرەکان و بەڕێوەبردنی هێمنی ڕێوڕەسمەکە، هەڵگری ئەو پەیامەی بوو کە کۆماری ئیسلامی نەک هەر لە گێژاوی ئەمنیدا نییە، بەڵکوو هێشتا توانای بەڕێوەبردنی هەردوو هەڕەشەی ناوخۆیی و دەرەکی لە یەک کاتدا هەبووە.
ئەم پەیامە بە تایبەتی بۆ ئەو ئەکتەرانەی کە لە ڕوانگەی هاوسەنگی هێزەوە پەیڕەوی لە پێشهاتەکانی ئێران دەکەن، گرنگییەکی تایبەتی هەبوو.
لە کۆتاییدا پێویستە گرنگترین دەستکەوتی ئەم مەراسیمە بە گۆڕانکاری لە بواری گێڕانەوەدا هەژمار بکرێت.
لە دونیای ئەمڕۆدا کێبڕکێی وڵاتان تەنیا لە بواری سەربازی یان ئابووریدا نییە؛ بەڵکو بەشێکی گرنگی لە بواری گێڕانەوە و وێنەسازی و بەڕێوەبردنی بیروڕای گشتیدا پێکدێت.
لەم ڕێوڕەسمەدا کۆماری ئیسلامی هەوڵیدا گێڕانەوەی سەقامگیری و یەکگرتوویی و بەردەوامی خۆی بخاتەڕوو و بەڵگەکانی بەردەست نیشان دەدەن کە تەنانەت میدیای ڕەخنەگرانەش نەیانتوانی خۆیان لە ڕەنگدانەوەی بەشێکی گرنگی ئەو واقیعانە بەدوور بگرن.
لەم ڕوانگەیەوە دەکرێ ڕێوڕەسمی پرسەی ڕێبەری شۆڕش بە یەکێک لە گرینگترین ڕێوشوێنە ستراتیژییەکانی پەیوەندییەکانی کۆماری ئیسلامی لە ساڵانی ڕابردوودا هەژمار بکرێت؛ ڕووداوێک کە بەبێ پشت بەستن بە پڕوپاگەندەی فەرمی، لە ڕێگەی هێزی وێنە و ئامادەبوونی گشتی و بەشداریی نێودەوڵەتی و ڕووماڵی میدیایی بەرفراوان، پەیامی ڕوونی بە گشتی جیهانی سەبارەت بە سەقامگیری سیاسی و سەرمایەی کۆمەڵایەتی و بەردەوامیی دەسەڵاتی ناوچەیی و شکستی بەشێک لە حیساباتی ڕکابەرەکان گەیاند.
هەر لەبەر ئەم هۆکارە ناتوانرێت گرنگی ئەم ڕێوڕەسمە تەنیا لە ڕەهەندە مێژوویی یان هەستیەکان کورت بکرێتەوە، بەڵکوو دەبێت لە چوارچێوەی کێبڕکێی گێڕانەوەکان و شەڕی تێڕوانینەکانی نێوان ئێران و ڕکابەرە نێودەوڵەتییەکان هەڵسەنگێندرێت؛ گۆڕەپانێک کە تێیدا هەموو وێنە و هەموو گێڕانەوەیەک دەتوانێت وەک ڕێکارێکی سیاسی یان ئەمنی کاریگەر بێت لە داڕشتنی تێڕوانینی جیهانی بۆ دەسەڵاتی وڵاتێک.
Your Comment