هەندێک شەڕ نەک هەر شکست دەهێنن لە گەیشتن بە ئامانجە ڕاگەیەندراوەکانیان ، بەڵکوو دەبنە خاڵی وەرچەرخان لە داڕماندا. هێرشی سەربازی ئەمریکا بۆ سەر ئێرانیش لەم چوارچێوەیەدا هەڵسەنگێندرێت. ئەم کارە مەبەست لێی ئەوە بوو کە نیشاندانی هێز بێت کە باڵادەستی واشنتۆن لە بەرامبەر ڕکابەر و هاوپەیمانەکانی ئاشکرا بکات، بەڵام بە کردەوە بوو بە ڕووداوێک کە سنوورەکانی دەسەڵاتی ئەمریکای زیاتر لە پێشووتر ئاشکرا کرد.
پێش ئەم شەڕە، ئەمریکا هەوڵی دابوو وێنەی خۆی وەک ئەکتەری سەرەکی دیاریکەر لە سیستەمی نێودەوڵەتیدا بخاتەڕوو و هیچ قەیرانێکی گەورە بەبێ ئیرادەی واشنتۆن چارەسەر نابێت. بەڵام پێشهاتەکانی شەڕی چل ڕۆژە و دەرئەنجامەکانی دەریخست کە بۆشاییەکی بەرچاو لە نێوان ئەم وێنەیە و ڕاستییەکانی جیهانی نێودەوڵەتیدا هەبووە. ئەمەش وایکردووە زۆرێک لە شرۆڤەکاران ئەم شەڕە بە خاڵی وەرچەرخان لە دابەزینی متمانە و کاریگەری جیهانی ئەمریکا بزانن.
کەلێنی نێوان ئامانجە ڕاگەیەندراوەکان و ئەنجامە ڕاستەقینەکان
یەکێک لە پێوەرە گرنگەکانی پێوانەکردنی سەرکەوتنی دەسەڵاتێکی گەورە ئەوەیە کە تا چەند ئەو ئامانجانە بەدەست دەهێنێت کە بۆ کردارەکانی دیاری دەکات.
ئەمریکا لە هێرشکردنە سەر ئێراندا کۆمەڵێک ئامانجی سیاسی و ئەمنی و ستراتیژی بۆ خۆی دیاری کرد. لە نیشاندانی دەسەڵات و گەڕاندنەوەی ڕێگرییەوە تا ناچارکردنی تاران بۆ قبووڵکردنی مەرجە لەبارەکانی واشنتۆن و سەقامگیرکردنی پێگەی هاوپەیمانە ناوچەییەکانی.
بەڵام ئەوەی بە کردەوە ڕوویدا جیاوازییەکی بەرچاوی لەگەڵ ئەم ئامانجانەدا هەبوو. نەک هەر ئیرادەی سیاسی ئێران نەشکاوە، بەڵکوو تاران توانی تواناکانی خۆی بپارێزێت و دواجار ڕێبازی پێشهاتەکان بەرەو ڕێککەوتن و ئاگربەست هەنگاوی نا. ئەمەش دەریخست کە بەکارهێنانی دەسەڵاتی سەربازی، بە پێچەوانەی باوەڕی جەماوەریی هەندێک لە بازنەی ئەمریکا، توانای گەیشتن بە ئامانجە سیاسییەکانی خۆی نەماوە.
لە ڕاستیدا کاتێک زلهێزێکی گەورە هەموو ئامرازە سەربازییەکانی بەکاردەهێنێت بەڵام دواجار ناچار دەبێت ڕازی بێت بەو ئەنجامانەی کە لە ئامانجە سەرەتاییەکانی کەم دەبنەوە، پەیامێک بۆ جیهان دەنێرێت کە توانای کاریگەریکردنی سنووردارترە لەوەی کە بانگەشەی بۆ دەکات. دۆخێکی لەو شێوەیە وردە وردە متمانەی ستراتیژی وڵاتەکە دەشێوێنێت و کاریگەری لەسەر حیساباتی ئەکتەرە نێودەوڵەتییەکانی دیکە دەبێت.
وەرینی متمانەی ڕێگری ئەمریکی
ڕێگریکردن یەکێک بووە لە گرنگترین سەرمایە ستراتیژییەکانی ئەمریکا لە دەیەکانی ڕابردوودا.
بەشێکی گرنگی کاریگەری جیهانی واشنتۆن نەک لە ڕێگەی بەکارهێنانی ڕاستەوخۆی هێزەوە، بەڵکوو لە ڕێگەی ئەو باوەڕەوە دروست بوو کە ئەمریکا ئەگەر بڕیاریدا کار بکات، دەتوانێت ئیرادەی خۆی بەسەر ئەوانی دیکەدا بسەپێنێت.
بەڵام شەڕی دژی ئێران پرسیاری جددی سەبارەت بەم تێڕوانینە وروژاند. ئەگەر زلهێزێکی گەورە کە بەرفراوانترین هێزی سەربازیی لە جیهاندا هەبێت، نەتوانێت بە تەواوی ئامانجە ستراتیژییەکانی خۆی بگات، سروشتییە کە متمانەی ڕێگریکردنەکەیشی بخرێتە ژێر پرسیارەوە. ئەم کێشەیە تەنیا لە ئێراندا سنووردار نییە؛ بەڵکوو هەموو ئەکتەرە نێودەوڵەتییەکان لە نزیکەوە چاودێری ئەنجامی ئەو جۆرە شەڕانە دەکەن و بەو پێیە هەڵسەنگاندنەکانیان ڕێکدەخەن.
ڕکابەرەکانی ئەمریکا ئەم پێشهاتانە وەک ئاماژەیەک بۆ ئەوەی واشنتۆن ناتوانێت وەک جاران ئیرادەی خۆی بەسەر ژینگەی نێودەوڵەتیدا بسەپێنێت. لە لایەکی دیکەوە، ڕەنگە هاوپەیمانەکانی ئەمریکاش دەست بکەن بە گومانکردن لە متمانەپێکراوی دەسەڵاتەکەی. ئەم دوو ڕەوتە پێکەوە دەتوانن ببنە هۆی دابەزینی کاریگەریی سیاسی ئەمریکا لە ناوچە جیاوازەکانی جیهان.
لە ڕاستیدا هێزی ڕێگریکردن تەنها پەیوەست نییە بە ژمارەی فڕۆکەی جەنگی، کەشتی، یان مووشەکەکانەوە، بەڵکوو بەندە بەو متمانە سیاسییەی کە لە ئەنجامی سەرکەوتووانەی بەکارهێنانی ئەم ئامرازانەدا دێتە ئاراوە. تا کەلێنی نێوان دەسەڵاتی ڕواڵەتی و ئەنجامە ڕاستەقینەکان فراوانتر بێت، زیاتر ڕێگریکردن زیانیان پێدەگات.
گۆڕینی تێڕوانینی جیهانی بۆ دەسەڵاتی ئەمریکا
پێویستە لە بواری تێگەیشتن و وێنەسازیدا بەدوای یەکێک لە گرنگترین دەرئەنجامەکانی ئەم شەڕەدا بگەڕێین. لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا، ئەوەی وڵاتان بیر لە دەسەڵاتی ئەکتەرێک دەکەنەوە، هەندێکجار بەقەد خودی دەسەڵاتەکە گرنگە. دەیان ساڵە ئەمریکا هەوڵی داوە وێنەیەکی زلهێزێکی جیهانی بێ مشتومڕ پرۆژە بکات، هێزێک کە دەتوانێت ڕەوتی ڕووداوەکان لە هەر شوێنێکی جیهان بگۆڕێت.
بەڵام شەڕی دژی ئێران تەحەدای ئەم وێنەیەی کردووە. ئێستا زۆرێک لە وڵاتان گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە سیستەمی نێودەوڵەتی لە جاران زیاتر چووەتە قۆناغێکی فرە جەمسەری و تەنانەت بەهێزترین ئەکتەری جیهانیش ڕووبەڕووی سنووردارکردنی جددی دەبێتەوە. ئەم گۆڕانکارییە لە تێڕوانینەکاندا دەتوانێت کاریگەری درێژخایەنی لەسەر ڕەفتاری حکومەتەکان هەبێت.
ئەو وڵاتانەی کە پێشتر ڕەچاوکردنی فراوانیان هەبووە سەبارەت بە وەڵامدانەوەی ئەمریکا لە بڕیاردانیاندا، ڕەنگە بە متمانەیەکی زیاترەوە سیاسەتە سەربەخۆکانیان پەیڕەو بکەن. هەروەها زلهێزە جیهانییە تازەپێگەیشتوەکان هەوڵدەدەن بە چاودێریکردنی ئەم پێشهاتانە ڕۆڵێکی چالاکتر لە هاوکێشە نێودەوڵەتییەکان بگێڕن. هەر لەبەر ئەم هۆکارە، گرنگی ئەم شەڕە تەنیا لە ئەنجامە مەیدانییەکانیدا سنووردار نییە؛ هەروەها لەو کاریگەرییەدا هەیە کە لەسەر عەقڵیەتی حکومەتەکان و نوخبەکان و ڕای گشتی لە سەرانسەری جیهاندا هەبووە سەبارەت بە پێگەی ڕاستەقینەی ئەمریکا.
سەرەتای پرۆسەیەکی داڕمان؟
ڕەنگە زیادەڕەوی بێت ئەگەر بانگەشەی ئەوە بکەین کە یەک شەڕ بە تەنیا دەتوانێت ببێتە هۆی دابەزینی زلهێزێک، بەڵام مێژوو نیشان دەدات کە ڕەوتە گەورەکان بەزۆری بە زنجیرەیەک بڕیار و ڕووداو لە قاڵب دەدرێن. وەک چۆن شەڕی ڤێتنام لە سەدەی بیستەمدا بوو بە هێمای سنووردارکردنی دەسەڵاتی ئەمریکا و شەڕەکانی عێراق و ئەفغانستانیش زیانێکی بەرچاویان بە متمانەی جیهان بە واشنتۆن گەیاند، شەڕی دژی ئێران دەتوانرێت لە یادەوەری ستراتیژیی جیهاندا وەک نموونەیەکی دیکەی بێتوانایی دەسەڵاتی سەربازی لە گەیشتن بە ئامانجە سیاسییەکان تۆمار بکرێت.
ڕاستیەکە ئەوەیە کە پێگەی جیهانی وڵاتان زیاتر لە هەموو شتێک لەسەر بنەمای متمانە و توانای وەرگێڕانی دەسەڵات بۆ ئەنجامەکان دامەزراوە. کاتێک ئەم زنجیرەیە تێکدەچێت، تەنانەت گەورەترین زلهێزەکانی جیهان ڕووبەڕووی تەحەدای کەمکردنەوەی کاریگەری دەبنەوە.
لەم ڕوانگەیەوە هێرش بۆ سەر ئێران تەنیا ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی نەبوو، بەڵکوو تاقیکردنەوەیەک بوو بۆ کاریگەریی دەسەڵاتی ئەمریکا لە جیهانی ئەمڕۆدا؛ تاقیکردنەوەیەک کە ئەنجامەکانی پرسیاری جددییان لەبارەی شوێنی داهاتووی واشنتۆن لە سیستەمی نێودەوڵەتیدا وروژاندووە.
ئەنجام
دواجار نابێ تەنیا لە ڕەهەندە سەربازییەکانیدا بەدواداچوون بۆ گرنگی شەڕی ئەمریکا لەدژی ئێران بکرێت. ئەوەی ئەم شەڕەی کردە ڕووداوێکی دیاریکەر، ئاشکرابوونی بۆشایی نێوان پاگەندەکانی واشنتۆن و توانای ڕاستەقینەی بوو بۆ داڕشتنی پێشهاتە نێودەوڵەتییەکان. هەرچەندە ئەمریکا وەک بەهێزترین ئەکتەری سەربازیی جیهان دەمێنێتەوە، بەڵام ئەنجامی ئەم شەڕە دەریخست کە لە جیهانی ئەمڕۆدا تەنها هێزی سەربازی بەس نییە بۆ سەپاندنی ئیرادەی سیاسی. لەم ڕوانگەیەوە، هێرش بۆ سەر ئێران زیاتر نیشانەی پەرەسەندنی سنوورداربوونی لە سیستەمی نێودەوڵەتی و دەستپێکی قۆناغێکی نوێ لە دابەشکردنەوەی دەسەڵاتی جیهانییە نەک هێمای دەسەڵاتی ئەمریکا.
Your Comment