بۆچی هیچ کەس ترامپ بە سەرکەوتووی شەڕی ئێران نازانێت؟

گرووپی سیاسەت: هەر لە یەکەم چرکەکانی ئۆپراسیۆنی سەربازی دژ بە ئێرانەوە، ئیدارەی ترامپ بە هەموو توانای خۆیەوە هەوڵیدا گێڕانەوەی "سەرکەوتنێکی چارەنووسساز و مێژوویی" لە میدیا و بیروڕای گشتیدا بچێنێت.

ترامپ لە چەند وتارێکدا ڕایگەیاند کە بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران “بەتەواوی لەناوچووە”، فەرماندەیی سوپای پاسداران “ئیفلیج” بووە، هێزی دەریایی ئێران لەناوچووە و هێزی ئاسمانی نەماوە و مووشەکە بالیستیەکانی تاران “نزیکە لە تەواوبوونە یان لەناوچوون”.

بەڵام دوای سێ مانگ لە دەستپێکردنی ململانێکان، ڕاپۆرتە هەواڵگرییە ناوخۆییەکانی ئەمریکا، هەڵسەنگاندنی سەربەخۆی مانگی دەستکرد، زانیارییە ئابوورییە جیهانییەکان و ڕاپرسییە مەیدانییەکان وێنەیەکی تەواو جیاواز دەخەنە ڕوو.

لە درێژەدا بە پشتبەستن بە سەرچاوەی متمانەپێکراوی ڕۆژئاوایی و نێودەوڵەتی نیشان دەدات کە شەڕ نەک هەر نەیتوانی ئامانجە ڕاگەیەندراوەکانی خۆی بپێکێت، بەڵکوو تێچووی زۆری بەسەر متمانەی سەربازی و ئابووری و سیاسی ئەمریکادا سەپاند.

شکستی یەکەم: بەرنامەی ئەتۆمی- دواکەوتنی کاتی نەک لەناوچوون

پاساوی یەکەمی شەڕەکە ئەوە بوو کە ئێران نەتوانێت چەکی ئەتۆمی بەدەست بهێنێت. ترامپ ڕاستەوخۆ دوای هێرشەکان ئیدیعای کرد کە دامەزراوەکانی نەتەنز، فۆردۆ و ئیسفەهان "بە تەواوی لەناوچوون". بەڵام هەڵسەنگاندنێکی سەرەتایی نهێنی لەلایەن دەزگای هەواڵگری بەرگری ئەمریکا (DIA) و ڕاپۆرتەکانی مانگی دەستکرد دواتر دەریخست:

- زیانەکان تا ڕادەیەکی زۆر سنووردار بوون بە پێکهاتەی ڕووکار و دەروازەکانی چوونە ژوورەوە و دامەزراوەی پشتیوانی.

بەشە سەرەکییەکانی ژێر زەوی و سەنتەرفیوژە پێشکەوتووەکان تا ڕادەیەکی زۆر وەک خۆیان مانەوە.

- بەرنامەی پیتاندنی ئێران تەنها ٦ بۆ ١٨ مانگ دواکەوتووە.

ڕافایل گرۆسی، بەڕێوەبەری گشتی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆمی ڕایگەیاند، چیتر توانای بەدواداچوونی نزیکەی 400 کیلۆگرام یۆرانیۆمی پیتێنراو تا 60% نییە. تەنانەت جێگری سەرۆکیئەمریکا، جەی دی ڤانس بە ئاشکرا دان بەوەدا دەنێت کە واشنتۆن شوێنی وردی ئەم یۆرانیۆمە نازانێت.

شکستی دووەم: گەرووی هورمز — چەکێکی ئابووری بەهێز لە دەستی ئێراندا

گەورەترین شکستی ستراتیژی ئەمریکا ڕادەستکردنی گەرووی هورمز بوو بە ئێران. عەلی واعز، بەڕێوەبەری پڕۆژەی ئێران لە گرووپی قەیرانی نێودەوڵەتی، بە "بەخشینی چەکێکی ئابووریی کۆمەڵکوژی بە تاران" وەسفی کرد.

لە سەرەتای شەڕەوە:

- ئێران بە شێوەیەکی کاریگەر کۆنترۆڵی ئۆپەراسیۆنی گەرووەکەی کردووە و تەنانەت دوای ئاگربەستێکی کاتیش، کەشتیوانی بەربەستی توند و تێچووی زیادەی لەسەرە.

- قەیرانی گەرووی هورمز بە خێرایی بوو بە قەیرانی وزەی جیهانی، بەراورد بە قەیرانی کەناڵی سوێزی ساڵی 1956 کرا.

فرانک گاردنەر، پەیامنێری بی بی سی نووسیویەتی: ئێران لە قەفەسەکەی دەرچووە.

3. شکستی سێیەم: شۆکی ئابووری بۆ ئەمریکا و جیهان

شەڕەکە ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر ژیانی ڕۆژانەی ئەمریکییەکان هەبوو:

- نرخی نەوتی خاو لە 67 دۆلارەوە بۆ زیاتر لە 110-120 دۆلار بەرزبووەتەوە لە هەندێک خاڵدا (بەرزبوونەوە تا 80%).

- نرخی گاز لە چەند ویلایەتێکدا پێنج دۆلاری تێپەڕاندووە.

- نرخی فڕۆکەکان نزیکەی لەسەدا ٢٠ زیادی کردووە.

- هەڵاوسان لە زنجیرەی دابینکردنی وزەوە فشارەکانی سەر ماڵان لە زۆربەی وڵاتان زیاتر کردووە.

ئابووریناسان و سەنتەری پێشکەوتنی ئەمریکا هۆشدارییان داوە کە گەڕانەوە بۆ ئاستی نرخەکانی پێش جەنگ خاو و ناتەواو دەبێت. ئەمەش سەرەڕای دەستکەوتی پێشووی ترامپ کە بەنزین لە خوار ٣ دۆلارەوە بەدەست هێناوە.

4- شکستی چوارەم: دابەزینی جەماوەرییەت و دابەشبوونی قووڵی سیاسی

شەڕەکە بە خێرایی بوو بە قەیرانێکی سیاسی ناوخۆیی بۆ ترامپ:

- ڕاپرسییەکی ڕۆیتەرز/ئیپسۆس (نیسانی ٢٠٢٦): ڕەزامەندی سەرۆک کۆماری لەسەدا ٣٤-٣٦.

- ڕاپرسییەکانی AP-NORC و بەهێزی لە ژمارەکان: نزیکەی لەسەدا ٣٣-٣٥.

- تەنها لەسەدا ٣٤ی ئەمریکییەکان پشتگیریان لە بڕیاری هێرشی سەربازی کرد.

- پەسەندکردنی ئەدای ئابووری ترامپ بۆ نزیکەی لەسەدا ٢٣-٢٥ دابەزیوە.

زۆرینەی دەنگدەران بە تایبەت سەربەخۆکان، شەڕەکەیان بە "هەڵەیەک" هەڵسەنگاندووە کە بە ئامانجەکانی نەگەیشتووە.

5- دژایەتی گێڕانەوە: ئیدیعای سەرکەوتن لە بەرامبەر واقیعی سەختدا

کەناڵی جەزیرە و دەزگاکانی تری ڕاگەیاندن بە شێوەیەکی بەرفراوان ئەم بۆشاییەیان ڕووماڵ کردووە: ترەمپ باس لە "سەرکەوتنی تەواو" و "ڕێککەوتنێکی نزیک" دەکات، لە کاتێکدا:

- پێکهاتەی دەسەڵات لە ئێران وەک خۆی ماوەتەوە.

- دەوڵەمەندکردن نەوەستاوە.

- کۆنترۆڵی نوێ بەسەر گەرووی هورمزدا سەپێنراوە.

- پشکی یۆرانیۆم ڕادەست نەکراوە.

ئەم دژایەتییە بە توندی پرسیاری لە متمانەی گێڕانەوەی ئیدارەی ترەمپ کردووە.

6. دەنگی ڕەخنە لە ناو سیستەمەوە

شرۆڤەکارانی ئەمریکی ئاماژەیان بە لاوازی پلاندانان کردووە. ڕۆژنامەنووسانی ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز و سی ئێن ئێن جەختیان لەوە کردەوە کە ئیدارەی ترەمپ لە سەرەتاوە ستراتیژییەکی ڕوونی نەبووە بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ و بەڕێوەبردنی لێکەوتە ئابوورییەکانی.

هەروەها شارەزایانی سەربازی خۆڕاگری ئێران و بەکارهێنانی کاریگەرانەی شەڕی ناهاوسەنگ و پشتیوانی بێدەنگی ڕووسیا و چینیان بە تێپەڕاندنی پێشبینییەکانی پنتاگۆن هەڵسەنگاند.

سەرکێشییەک بە تێچووی زۆر بەبێ سەرکەوتنێکی ستراتیژی

سێ بنەمای سەرەکی پاساودانی شەڕەکە- لەناوبردنی بەرنامەی ئەتۆمی، کردنەوەی سەلامەتی گەرووی هورمز و بەهێزکردنی پێگەی ئابووری ئەمریکا- یان بەدەست نەهاتووە یان کاریگەری پێچەوانەی هەبووە.

سەرەڕای زیانەکان، ئێران توانیویەتی خۆڕاگری خۆی نیشان بدات و پەرە بە هێڵی نوێ بدات و دوژمن لە نزیکەی هەموو گۆڕەپانەکاندا بێهیوا بکات و پووچەڵ بکاتەوە. لەبەرامبەردا ئەمریکا تێچووی سەربازی و ئابووری و سیاسی گەورەی داوە و ڕکابەرە جیهانییەکانی (ڕووسیا و چین) قەیرانەکەیان بۆ بەهێزکردنی پێگەی خۆیان بەکارهێناوە.

لە شەڕەکانی سەدەی بیست و یەکەمدا، ئیتر سەرکەوتن بە ژمارەی بۆمبەکانی فڕێدراو ناپێورێت، بەڵکو بە گەیشتن بە ئامانجە سیاسییەکان دەپێورێت. سێ مانگ بەسەر ململانێکاندا، ئەم ململانێیە زیاتر لە زیادەڕۆیی درێژکردنەوەی دەسەڵات دەچێت نەک سەرکەوتنێکی سەربازی-سیاسی. پێدەچێت مێژوو ئەم سەرگەرمییە وەک نموونەی بڕیاردانی بەپەلە و تێچووی زۆر تۆمار بکات.