جیهان چۆن دەڕوانێتە داخرانی فڕۆکە شەڕکەرەکانی ئەمریکا لە ئێران

 ئەم شەڕە کە بە هێرشی بەرفراوان و کوشتنی خەڵکی سڤیل لە نێویاندا خوێندکاری بێتاوان دەستی پێکرد، بە خێرایی ڕەهەندی بەرفراوانی مرۆیی و ئەمنی و ئابووریی بەدەستهێناوە و کاردانەوەی جیاوازی لە میدیا نێودەوڵەتییەکاندا وروژاندووە.
میدیاکانی جیهان کە هەریەکەیان ڕێبازی تایبەتی خۆیان هەیە، هەوڵیان داوە گێڕانەوەی ئەم شەڕە لە قاڵب بدەن؛ لێکۆڵینەوە لەم ڕەنگدانەوەیانە دەتوانێت وێنەیەکی ڕوونتر لە دۆخی ڕاستەقینەی شەڕەکە و ئاسۆکانی دابین بکات.
ڕۆژنامەی گاردیانی بەریتانی لە ڕاپۆرتێکدا بەناونیشانی “جەنگی ترەمپ لە دژی ئێران ئێستا هەموو لۆژیک و ڕێساکانی تێپەڕاندووە” نووسیویەتی: “لە جیهانێکی پشێوی و ناڕێک و پێکدا، ئێستا شاهیدی دیمەنێکی خەمناکین: دوو ئەکتەر کە هەردووکیان چەکی ئەتۆمییان پێیە، چوونەتە شەڕەوە بۆ ئەوەی وڵاتی سێیەم نەتوانێت چەکی هاوشێوە بەدەستبهێنێت؛ شەڕێک کە بەپێی تێبینییەکی دەیڤید تایلەر، ئاژاوە و مردن و... وێرانکاری بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ناسەقامگیری و دەرئەنجامە پێشبینینەکراوەکانی بۆ دیکەی جیهان هێناوە.
"کەمتر لە 48 کاتژمێر دوای ئەوەی دۆناڵد ترەمپ بە ئەمریکییەکانی وت کە سوپای ئەمریکا "ئێرانیان تێکشکاندووە و بە تەواوی لەناویان بردووە"، ئێران فڕۆکەیەکی جەنگی خستە خوارەوە، ڕووداوێک کە وایکرد هێزەکانی ئەمریکا دەست بە ئۆپەراسیۆنێکی مەترسیدار بکەن بۆ ڕزگارکردنی دوو سەرباز لە قووڵایی خاکی ئێران. هەروەها ئێران دوو هەلیکۆپتەری بلاک هۆکی کردە ئامانج و فڕۆکەیەکی هێرشبەر کە بەشدارییان لە ئۆپەراسیۆنی گەڕان و ڕزگارکردندا دەکرد. یەکەمجارە لە ماوەی دەیان ساڵدا فڕۆکەیەکی جەنگی ئەمریکی بە تەقەی دوژمن بخرێتە خوارەوە.

دامەزراوەی بیرمەندی ئەنجومەنی ئەتڵەس لە ڕاپۆرتێکدا بەناونیشانی “هێرشەکان بۆ سەر ژێرخانی وزە و ئاوی ئێران ستراتیژییەکی براوە نییە” نووسیویەتی “سەرۆکی ئەمریکا هەوڵدەدات فشار بخاتە سەر ئێران بۆ ئەوەی داواکارییەکانی قبووڵ بکات و هۆشداری داوە کە هێرشی زیاتر بۆ سەر ژێرخانی ئێران بەدوای خۆیدا دەهێنێت ئەگەر ڕێککەوتنێک نەکرێت”.

سی ئێن ئێن لە ڕاپۆرتێکدا بەناونیشانی "فڕۆکە جەنگییەکان تەحەدای ترەمپ دەکەن، ئیدیعای بەرگری ئاسمانی هێگسێت" نووسیویەتی: "فڕۆکەیەکی جەنگی ئەمریکی بەسەر ئێراندا خراوەتە خوارەوە، دواتر فڕۆکەیەکی دیکە؛ ڕووداوەکان کە پێچەوانەی ئیدیعاکانی دۆناڵد ترەمپ و پیت هێگسێتن سەبارەت بە هەژموونی تەواوی ئاسمانی و کۆنترۆڵی سەربازیی نەبڕاوە بەسەر ئێراندا شەڕ و تێکدانی ئیدیعاکانی ئیدارە بۆ سەرکەوتنی سەربازی یەکلاکەرەوە لە هەمان کاتدا پشتیوانی گشتی کەم دەمێنێتەوە چونکە نیگەرانییە ئابوورییەکان و نادڵنیایی ئامانجەکانی شەڕ گومانەکانی لەبارەی بەردەوامبوونی ململانێکانەوە زیادکردووە.”

کەناڵی جەزیرە لە ڕاپۆرتێکدا سەبارەت بە هۆکارەکانی سەرکەوتنی ئێران لە خستنەخوارەوەی فڕۆکە جەنگییە پێشکەوتووەکانی ئەمریکا ڕۆژی هەینی، نووسیویەتی: "لە پێشهاتێکی بەرچاودا لە ململانێ سەربازییە بەردەوامەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، سەرچاوە ئەمریکی و ئێرانییەکان باسیان لە کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەیەکی جەنگیی ئێف ١٥ی ئەمریکی لە ناو خاکی ئێراندا کردووە، کە بەهۆیەوە دوو هەلیکۆپتەر برینداربوون. هەروەها ڕاپۆرتی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەیەکی جەنگی دیکەی ئەمریکی هەبووە. شارەزایانی سەربازی پێیان وایە ڕەنگە هۆکاری ڕووداوەکە بووبێت". نزیکیی فڕۆکەی جەنگی لە زەوی بۆ لێدانی ورد، هەڵەی تەکنیکی یان مرۆیی، و ئەدای سیستەمی بەرگری ئاسمانی پێشکەوتووی ئێرانی وەک S-300 و Bavar 373 (15ی حوزەیران) جەختیان لەوە کردەوە کە ئەو ڕووداوە ئیدیعای باڵادەستی ئاسمانی ڕەهای ئەمریکای خستە ژێر پرسیارەوە و ئاڵۆزی و پێشبینینەکردنی ژینگەی شەڕی نیشان دا سروشتی هەڕەشەی ئێران؛

لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ حەسەن موقەلد، شارەزای ئابووری، ئەلمەسیرە نووسیویەتی: ئابووری ئیسرائیل لە خراپترین دۆخدایە لە ماوەی دەیان ساڵدا، لە چارەکی یەکەمی ئەمساڵدا پاشەکشەی لەسەدا ٢.٥ و ئەگەری گەیشتن بە لەسەدا ٩.٥ ئەگەری هەیە ئەگەر شەڕەکە بەردەوام بێت. زیاتر لە 76 هەزار کۆمپانیا زیانیان بەرکەوتووە یان مایەپووچ بوون، زیانەکانی ڕۆژانە دوو تا دوو ملیۆن و 500 هەزار دۆلارە، داخستنی بەندەری ئیلات و پچڕانی چالاکییەکانی باکور بە ڕێژەی 30% بەهۆی بەرەی لوبنان و قەیرانی وزە کە لە ئەنجامی بەئامانجکردنی پاڵاوگەی حەیفا دروستبووە، لە زیانەکانن. موقەلید جەختی لەوە کردەوە کە ئەم قەیرانە چەقبەستوویەکی وجودی و ستراکتورییە بۆ ڕژێم و تەنانەت ڕاگرتنی شەڕیش نابێتە هۆی چاکبوونەوەی خێرا. هەروەها بەرزبوونەوەی نرخی نەوت بۆ سەرووی 118 دۆلار و قەرزی ئەمەریکا بە بڕی 2.2 ترلیۆن دۆلار و قەیرانی وزەی ئەوروپا لە دەرئەنجامە جیهانییەکانی ئەم شەڕەن.

میدیای چینی و ڕووسیا
تۆڕی CGTN ی چین لەبارەی ئەو ڕۆڵە دەنووسێت کە وڵاتەکە دەتوانێت وەک ناوبژیوانێک لە شەڕی ئەم دواییەدا بیگێڕێت: وانگ جین لە زانکۆی باکووری ڕۆژئاوای چین دەڵێت کە ئەمریکا ڕاستەوخۆ دەستی هەیە لە شەڕی دژی ئێران و پێدەچێت بانگەوازە دووبارەکانی بۆ دیالۆگ دڵسۆزی تێدا نەبێت. هەروەها ڕووسیا و وڵاتانی ئەوروپاش یان سوودمەندن لە بەرزبوونەوەی نرخی نەوت یان بە توندی ئیدانەی ئێران دەکەن کە ڕێگری لە گەرووی هورمز کردووە.

میدیای ئیسرائیلی ئیسرائیل هیوم نووسیویەتی: کەوتنەخوارەوەی فڕۆکەیەکی ئەمریکی لە ئاسمانی ئێران نیگەرانییەکی گەورەی هێزی ئاسمانی ئیسرائیلی لێکەوتەوە. فڕۆکەوانە ئیسرائیلییەکان هۆشداری دەدەن کە تەنانەت بەبێ هیچ هەڵەیەک لە لایەن ئێمەوە مەترسی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکە لە هەر ئەرکێکدا هەیە. هەرچەندە ئیسرائیل ئامادەیە بۆ سیناریۆی کەوتنەخوارەوەی فڕۆکە لە خاکی دوژمن، بەڵام ڕەهەندەکانی ئەم جۆرە ڕووداوانە لەوە ئاڵۆزترن کە پێشبینی دەکری. نیگەرانی سەرەکی فڕۆکەوانەکان ئەوەیە کە فڕۆکەیەکی سەرنشینی ئیسرائیلیش لە ئاسمانی ئێراندا بکرێتە ئامانج. فڕۆکەوانەکان دەڵێن کە ئەمە بەندە بە ئامار و ئەگەرەکانەوە. لە چەند هەفتەی ڕابردوودا کەموکوڕی تەکنیکی لە چەند فڕۆکەیەکی جەنگی ئیسرائیلدا دۆزرایەوە. فڕۆکەوانەکان ئامێری خۆ ڕزگارکردن و دۆزینەوەی شوێنیان تێدایە. دوای ڕووداوەکە، هێزی ئاسمانی ئیسرائیل بڕیارە پێداچوونەوەی قووڵ ئەنجام بدات بۆ کەمکردنەوەی مەترسییەکانی ئۆپەراسیۆنەکانی داهاتوو بەسەر ئێراندا. لە ئێستادا ئەمریکا بەتەنها ئۆپەراسیۆنی ڕزگارکردنی فڕۆکەوانەکانی ئەنجام دەدات و ئیسرائیل تەنها ئاگاداری پێشهاتەکانە.